Giữa vùng đất nhiễm mặn quanh năm của miền Tây Nam Bộ, nơi nhiều người từng nghĩ chỉ có thể sống chung với khó khăn, một người nông dân đã âm thầm bắt đầu hành trình lai tạo giống mận riêng bằng tất cả niềm tin và sự bền bỉ. Sau nhiều năm thử nghiệm, thất bại rồi làm lại, thương hiệu “Mận hồng Sân Tiên” do anh Trần Văn Phục ( 50 tuổi , ngụ tại xã Cù Lao Dung, Tp.Cần Thơ, trước đây là tỉnh Sóc Trăng) dần trở thành cái tên được người tiêu dùng biết đến bởi vị ngọt giòn đặc trưng và quy trình sản xuất hướng tới hữu cơ, minh bạch bằng công nghệ số.
Điều khiến người sáng lập thương hiệu này anh Trần Văn Phục trăn trở nhiều nhất không chỉ là tạo ra một trái mận ngon, mà là làm sao để người tiêu dùng thật sự tin tưởng vào giá trị của nông sản sạch.
“Người quyết định sự tồn tại của sản phẩm không phải mình mà là người tiêu dùng”, anh chia sẻ. “Mình có làm cực khổ cỡ nào đi nữa thì phần của mình chỉ khoảng 20%, còn 80% là do khách hàng có chấp nhận hay không. Trái mận đã ngon, đã giòn, phù hợp với thổ nhưỡng ở đây rồi, thì điều còn lại là phải làm sao cho sạch, an toàn cho sức khỏe”.
Từ suy nghĩ ấy, anh Trần Văn Phục bắt đầu hành trình nhiều năm mày mò lai tạo giống mận mới. Không qua trường lớp chuyên ngành, tất cả đều được học từ thực tế, từ sách báo, internet và những lần tự thử nghiệm trong vườn.
Hàng trăm cây mận để chọn ra một cây “bố mẹ”
Theo anh Trần Văn Phục, khó khăn lớn nhất không nằm ở khâu trồng mà ở giai đoạn lai tạo giống ban đầu.
“Một đợt mình lai tạo cả trăm cây, nhưng cuối cùng chỉ chọn được một vài cây đạt yêu cầu. Có khi chỉ đúng một cây ngon nhất để giữ lại làm cây bố mẹ”, anh kể.
Giống mận được lai tạo thử nghiệm chỉ mất khoảng 8–10 tháng để cho trái nhằm đánh giá chất lượng. Nhưng để xây dựng một giống hoàn chỉnh, ổn định và có thể nhân rộng, quá trình ấy kéo dài hơn một năm, thậm chí nhiều năm liên tiếp.
Từ giống mận An Phước ban đầu, anh tiếp tục cải tiến thành dòng mận MT vào năm 2019, rồi đến giai đoạn 2021–2022 mới thành công với giống “Mận Hồng Tiên” có độ giòn, độ ngọt vượt trội.
“Cây bố mẹ là quan trọng nhất. Khi chọn được cây chuẩn rồi thì việc nhân giống mới khỏe. Từ cây bố mẹ đó nhân ra, tất cả đều đồng nhất, giữ nguyên gen ngon và giòn”, anh nói.
Anh cũng thừa nhận đã có không ít lần nản chí vì thất bại. Hàng trăm cây thử nghiệm nhưng phần lớn không đạt yêu cầu: cây thì chua, cây giòn nhưng không ngọt, cây ngọt lại thiếu độ giòn.
“May mắn là cuối cùng vẫn có một cây thật sự tốt để mình tiếp tục. Nếu không có cây đó thì chắc cũng không có ngày hôm nay”.
Làm nông nghiệp giữa vùng đất nhiễm mặn
Điều đặc biệt của vùng đất nơi anh trồng mận là giàu kali tự nhiên, phù sa màu mỡ nên trái cây rất ngon. Tuy nhiên, nơi đây lại chịu xâm nhập mặn tới 8 tháng mỗi năm. Giải pháp của anh là đào hồ lớn trữ nước ngọt để phục vụ cả vùng nguyên liệu rộng hàng trăm công đất. “Nếu không có hồ này thì vài năm là vườn chết hết vì nước mặn”, anh cho biết.
Không chỉ dừng ở sản xuất nông nghiệp, anh còn định hướng phát triển mô hình nông nghiệp công nghệ cao kết hợp du lịch sinh thái. Những bungalow nghỉ dưỡng dự kiến sẽ được xây dựng trên mặt hồ để tận dụng hơi nước tự nhiên làm mát.
“Lấy nông nghiệp làm nền tảng phát triển du lịch thì mới bền vững”, anh nói.
Kiên trì với quy trình hữu cơ
Để sản xuất theo hướng hữu cơ, anh Trần Văn Phục bắt đầu từ việc xét nghiệm đất, nước và cải tạo thổ nhưỡng.
Theo nguyên tắc của anh, mọi mẫu đất đều phải được kiểm tra độ pH, kim loại nặng và các thành phần tồn dư trước khi canh tác.
“Đất phải sạch thì cây mới sạch”, anh chia sẻ.
Quá trình xây dựng quy trình canh tác cũng không hề đơn giản. Nhiều lần gửi mẫu đi xét nghiệm, sản phẩm vẫn còn dư lượng không đạt yêu cầu. Mỗi lần như vậy, anh lại thay đổi công thức phân bón, quy trình chăm sóc rồi tiếp tục thử nghiệm.
“Gần cả chục quy trình khác nhau mới ra được trái mận đạt tiêu chuẩn như hôm nay”, anh nói.
Điều anh tự hào nhất là dù thời tiết khắc nghiệt khiến trái mận đôi khi không đẹp mã, anh vẫn kiên quyết không sử dụng chất kích thích tăng trưởng hay thuốc tạo màu.
“Mình chấp nhận trái không đẹp bằng ngoài thị trường nhưng đổi lại là không có dư lượng ảnh hưởng sức khỏe”.
Công nghệ số bảo vệ nông sản sạch
Một trong những bước đi được anh xem là “mấu chốt sống còn” chính là áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cho từng trái mận.
“Mỗi trái mận đều có mã QR như giấy khai sinh”, anh nói. “Người mua chỉ cần quét điện thoại là biết trái mận này thuộc lô nào, cây nào, ngày thu hoạch nào”.
Theo anh, nếu không có truy xuất nguồn gốc, sản phẩm sạch rất dễ bị trà trộn với hàng kém chất lượng ngoài thị trường.
“Người làm thật sẽ chết nếu không có công nghệ số bảo vệ”, anh thẳng thắn.
Nhờ hệ thống quản lý số, toàn bộ quá trình chăm sóc, bón phân, bao trái, thu hoạch đều được ghi nhận theo từng lô sản xuất. Điều này giúp hợp tác xã có thể dự đoán sản lượng trước nhiều tuần để chuẩn bị bán hàng qua thương mại điện tử trong tương lai.
“Sau này nông dân không còn đi bán nữa mà chỉ thu hoạch để giao hàng”, anh kỳ vọng.
Giám đốc công ty TNHH Sân Tiên , anh Trần Văn Phục cho biết, hiện tại đơn vị đã đưa vào khai thác 50 ha mận với năng suất trung bình 20 tấn/ ha. Mận hồng Sân Tiên được ghi nhận có màu hồng đậm tự nhiên, trái lớn, giòn, ngọt, ráo nước, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường cao cấp. Khi đạt độ ngọt cao, giá bán loại 1 có thể lên tới 230.000 đồng/kg, doanh thu doanh nghiệp khoảng 40 tỷ đồng mỗi năm, mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp vùng Cù lao.
Từ cậu bé nghỉ học lớp 6 đến người làm nông nghiệp công nghệ cao
Ít ai biết người sáng lập thương hiệu Mận Sơn Tiên từng phải nghỉ học từ lớp 6 vì hoàn cảnh gia đình khó khăn. Sinh ra trong vùng quê nghèo “bốn không” – không đường, không điện, không chợ, không lộ – tuổi thơ của anh gắn với ruộng lúa, cây màu rồi cây mía.
“Ngày nhỏ tôi rất ham học, từng mơ được đứng giảng đường đại học nhưng không có điều kiện”, anh nhớ lại.
Dù không học qua trường lớp chuyên ngành, anh vẫn kiên trì tự học kiến thức nông nghiệp từ sách, internet và các buổi hội thảo khoa học.
Thần tượng lớn nhất của anh Trần Văn Phục là nền nông nghiệp Israel. “Tôi luôn tự hỏi tại sao một đất nước sa mạc hơn 80% mà họ làm nông nghiệp giỏi như vậy, còn mình có điều kiện tốt hơn nhiều mà chưa làm được”.
Từ sự ngưỡng mộ đó, anh bắt đầu học cách ứng dụng công nghệ vào sản xuất, từ hệ thống tưới tự động, quản lý số đến truy xuất nguồn gốc.
Anh cũng cho rằng người nông dân hiện đại không thể làm riêng lẻ mà cần liên kết thông qua hợp tác xã để xây dựng vùng nguyên liệu lớn và đồng bộ chất lượng.
“Khi có truy xuất nguồn gốc, ai làm không đạt chất lượng thì phải tự chịu trách nhiệm. Từ đó người nông dân mới sản xuất có tâm hơn”.
Với Trần Văn Phục, hành trình của Mận hồng Sân Tiên không chỉ là câu chuyện tạo ra một giống mận ngon, mà còn là nỗ lực thay đổi tư duy làm nông nghiệp của người Việt: minh bạch hơn, sạch hơn và đủ tiêu chuẩn để bước ra thị trường quốc tế.
Lam Giang