Bỏ qua nội dungCâu Chuyện Cuộc Sống tuần này tiếp tục lên sóng với những câu chuyện: Đam mê và thực tế cuộc sống; Đừng đánh mất mình để được công nhận và Vượt qua tâm lý tự ti ở người trẻ.
Đam mê và thực tế cuộc sống
Hầu hết người trẻ khi bước vào đời đều khát khao được làm công việc mình yêu thích, sống hết mình với ước mơ và biến đam mê thành sự nghiệp gắn bó trọn đời. Thế nhưng, khi đam mê biến thành công việc mưu sinh, họ phải đối mặt với hàng loạt áp lực thực tế: thu nhập bấp bênh, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, sự cạnh tranh khốc liệt trên thị trường lao động và yêu cầu không ngừng nâng cao trình độ trong kỷ nguyên số.
Không ít người đã phải chật vật giữ lửa nhiệt huyết, thậm chí đành ngậm ngùi từ bỏ vì không gồng gánh nổi nỗi lo “cơm áo gạo tiền”. Vậy làm thế nào để vừa theo đuổi đam mê, vừa đứng vững trước thực tế nghiệt ngã?
Để theo đuổi đam mê sản xuất phim ảnh, anh Trần Quốc Hiệp đã trải qua những chuỗi ngày làm việc vắt kiệt sức lực. Áp lực tài chính thường nhật nhiều lúc tưởng chừng đã làm dập tắt ngọn lửa nhiệt huyết trong anh. Làm phim rất vất vả, có những đợt quay kéo dài 20 tiếng liên tục hoặc xuyên suốt 3 đến 5 ngày liền. Nhưng phim ảnh không chỉ là ghi hình mà còn là truyền cảm xúc. Động lực giúp tôi vượt qua sự mệt mỏi thể xác chính là niềm hạnh phúc khi tạo ra những thước phim hay cho khán giả”, anh Trần Quốc Hiệp chia sẻ.
Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, chỉ có nhiệt huyết thôi là chưa đủ. Để biến đam mê thành nguồn thu nhập bền vững, người trẻ cần có nội lực cốt lõi. Nếu đam mê mà không có thực lực hay tố chất phù hợp sẽ rất khó trụ vững. Người trẻ hãy luôn chủ động học hỏi từ thầy cô, đồng nghiệp và thực tế chiến trường để nâng cao tay nghề. Bên cạnh đó, người trẻ hãy tận dụng sự phát triển của kinh tế số (như các nền tảng mạng xã hội) để tự tạo cơ hội việc làm và tối ưu hóa thu nhập.
Trước làn sóng phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ tự động hóa, người trẻ rất dễ bị thay thế nếu không tự làm mới bản thân. Để đam mê không bị vỡ mộng bởi áp lực cuộc sống, các chuyên gia tâm lý và hướng nghiệp khuyên người trẻ nên áp dụng những chiến lược thực tế.
Thạc sĩ Nguyễn Văn San – Phó trưởng khoa Khoa học Xã hội, Trường ĐH quốc tế Hồng Bàng cho rằng, ở giai đoạn đầu lập nghiệp, khi công việc đam mê chưa mang lại thu nhập ổn định, người trẻ cần sẵn sàng nhận thêm các công việc phụ trợ liên quan để “lấy ngắn nuôi dài”. Người trẻ cần cập nhật liên tục các công cụ công nghệ mới để tối ưu hóa quy trình làm việc, gia tăng giá trị bản thân và tránh bị tụt hậu. Ngoài ra, đam mê cần đi đôi với trách nhiệm gánh vác cuộc sống cá nhân, tránh rơi vào trạng thái mơ mộng viển vông.
Đam mê là động lực tuyệt vời để bắt đầu, nhưng chưa bao giờ là tấm vé đảm bảo 100% cho sự thành công. Để hiện thực hóa ước mơ, người trẻ cần chuẩn bị cho mình một bộ kỹ năng toàn diện như: Xác định rõ giai đoạn đầu luôn là thử thách về tài chính và thể lực để có tâm lý vững vàng, không đóng khung trong sự đam mê mù quáng; hãy liên tục thu nạp kiến thức mới, đặc biệt là các kỹ năng số và cuối cùng đam mê chỉ thực sự nở hoa khi được nuôi dưỡng bằng sự bền bỉ và những lựa chọn phù hợp với thực tế thị trường.
Đam mê chỉ là điểm khởi đầu, còn sự kiên trì, năng lực thực tế và tư duy linh hoạt mới là nền tảng xây dựng nên một sự nghiệp vững chắc. Khi biết cân bằng giữa khát vọng và thực tại, người trẻ hoàn toàn có thể biến đam mê từ một giấc mơ đẹp thành ngọn lửa soi sáng con đường lập nghiệp lâu dài.
Đừng đánh mất mình để được công nhận
Trong cuộc sống, một lời khen đúng lúc, sự động viên chân thành hay sự tin tưởng từ mọi người luôn là nguồn động lực to lớn giúp mỗi cá nhân nỗ lực hoàn thiện bản thân mỗi ngày. Tuy nhiên, khi quá đặt nặng sự đánh giá từ bên ngoài và coi đó là thước đo duy nhất cho giá trị cá nhân, nhiều người rất dễ rơi vào cái bẫy “sống để làm hài lòng người khác” thay vì sống đúng với chính mình.
Làm thế nào để lắng nghe góp ý với tinh thần cầu thị nhưng vẫn giữ vững bản lĩnh, không bị phụ thuộc vào ánh nhìn của xã hội? Từ khi còn nhỏ, con người đã có nhu cầu tự nhiên là được ghi nhận: đứa trẻ tập nói luôn chờ đợi nụ cười khuyến khích của cha mẹ, học sinh hăng hái phát biểu để nhận lời khen từ thầy cô, hay nhân viên nỗ lực làm việc với mong muốn được cấp trên đánh giá cao.
Sự ghi nhận mang lại niềm vui và động lực, nhưng khi sự công nhận trở thành thước đo duy nhất, nó sẽ biến thành một “con dao hai lưỡi”. Cảm xúc vui buồn biến đổi thất thường theo phản ứng của người khác. Một lời khen mang lại sự hưng phấn tạm thời, nhưng chỉ cần một lời chê bai hay phản hồi không như mong đợi cũng đủ làm sụp đổ sự tự tin, khiến bản thân hoài nghi chính mình.
Nhiều bạn trẻ sẵn sàng “ôm ôm việc”, làm những điều mình không thích chỉ để nhận được cái gật đầu từ người xung quanh, từ đó dần đánh mất bản sắc cá nhân. “Nhiều lúc tôi ôm đồm rất nhiều việc trong câu lạc bộ chỉ để nhận được sự đánh giá cao từ các anh chị đi trước. Nhưng khi nhận lại phản hồi không như kỳ vọng, tôi thấy vô cùng thất vọng và dằn vặt bản thân”, một bạn trẻ chia sẻ.
Sự đánh giá của dư luận chỉ nên đóng vai trò là một kênh thông tin để soi chiếu và hoàn thiện bản thân, chứ tuyệt nhiên không thể định đoạt giá trị của một con người. Để không bị cuốn theo dư luận, việc xây dựng giá trị từ nội lực là yếu tố then chốt. Thay vì lo lắng người khác nghĩ gì về mình, hãy tập trung làm việc, tạo ra kết quả cụ thể bằng năng lực thật sự. Khi có thành tích và vị thế riêng, sự tự tin sẽ tự khắc được bồi đắp. Khi nhận thức rõ mình là ai, giá trị nằm ở đâu, những lời khen hay tiếng chê từ bên ngoài sẽ không thể làm lay chuyển định hướng của bạn.
Đối với học sinh, sinh viên – lứa tuổi chưa đủ bản lĩnh để phớt lờ dư luận – sự định hướng, đồng hành từ gia đình và nhà trường đóng vai trò rất quan trọng giúp các em định hình giá trị bản thân.
Tiến sĩ Bùi Hồng Quân cho biết, để lắng nghe xã hội một cách thông thái mà không rơi vào trạng thái lệ thuộc cảm xúc, mỗi người cần rèn luyện những tư duy sau: Thứ nhất, tiếp nhận những lời góp ý chân thành với tinh thần cầu thị để sửa chữa khuyết điểm, nhưng kiên quyết loại bỏ những lời chỉ trích mang tính định kiến hoặc tiêu cực. Thứ hai, sự công nhận nếu đến nên là kết quả tự nhiên của một quá trình nỗ lực không ngừng, chứ không phải mục tiêu bằng mọi giá phải đạt được thông qua sự đánh đổi. Thứ ba, luôn kiên trì với những giá trị tốt đẹp mà bản thân theo đuổi, ngay cả khi chưa nhận được sự đồng tán thành từ đám đông.
Không ai có thể sống hoàn toàn tách biệt khỏi sự đánh giá của xã hội, nhưng người trưởng thành là người biết chọn lọc để hoàn thiện mình. Hãy ngừng chạy theo tiêu chuẩn của người khác và bắt đầu xây dựng giá trị từ chính nội lực bên trong. Khi bạn hiểu rõ bản thân và không ngừng nỗ lực, sự công nhận sẽ tự tìm đến như một phần thưởng tất yếu trên hành trình trưởng thành.
Vượt qua tâm lý tự ti ở người trẻ
Mỗi người sinh ra đều sở hữu những giá trị và tiềm năng riêng biệt. Thế nhưng, trong kỷ nguyên số – nơi các nền tảng mạng xã hội ngập tràn hình ảnh về sự thành công, ngoại hình chuẩn mực và những thành tựu lộng lẫy – không ít người trẻ đang vô tình lấy đó làm thước đo duy nhất để tự đánh giá bản thân.
Từ những lần so sánh tưởng chừng vô hại, nhiều người dần rơi vào cảm giác mệt mỏi: thấy mình chưa đủ giỏi, chưa đủ đẹp, chưa đủ thành công. Bức tường mặc cảm ấy không chỉ khiến họ thu mình lại mà còn trở thành rào cản lớn trên hành trình phát triển sự nghiệp và cuộc sống. Giao tiếp và quan sát xã hội là nhu cầu tự nhiên để mỗi cá nhân tìm điểm tham chiếu cho bản thân. Nhìn vào người khác có thể tạo động lực phấn đấu, nhưng việc so sánh liên tục và thiếu toàn diện lại là nguyên nhân chính dẫn đến sự tự ti.
Các chuyên gia tâm lý chỉ ra rằng, bẫy so sánh nguy hiểm nhất chính là: Lấy “mặt tối”, sự thất bại hay hạn chế của bản thân để đối chiếu với “mặt sáng” – bức tranh thành công hoàn hảo đã qua sàng lọc của người khác. “Do tính chất công việc thường xuyên phải ghi hình và xuất hiện trước công chúng, nhiều lúc tôi cảm thấy rất tự ti về chiều cao khiêm tốn của mình”, một bạn trẻ trải lòng.
Sự tự ti không chỉ đến từ ngoại hình mà còn xuất phát từ áp lực môi trường sống, thành tích học tập, vị trí công việc hay những kỳ vọng quá tầm mà người trẻ tự đặt lên vai mình. Sự phủ nhận giá trị bản thân kéo dài mang lại những hệ lụy nặng nề về cả tinh thần lẫn sự nghiệp. Người trẻ có tâm lý “mình kém cỏi hơn người khác” khiến bản thân không dám chủ động thể hiện năng lực, ngại nhận các dự án mới hay thử sức ở những môi trường lớn hơn.
Sự mặc cảm đẩy nhiều người vào thói quen thu mình, khép kín, né tránh giao lưu – điều vốn rất cần thiết để mở rộng mạng lưới xã hội và phát triển bản thân. Việc cố gắng chạy theo những tiêu chuẩn không thuộc về mình khiến tinh thần luôn trong trạng thái căng thẳng và dằn vặt. Chấp nhận bản thân không có nghĩa là hài lòng hay dừng lại với những yếu kém, mà là sự dũng cảm nhìn nhận thực tế để cải thiện một cách tích cực.
Thạc sĩ Trần Thị Hạnh Dung cho rằng, để thoát khỏi “vòng xoáy” tự ti, người trẻ cần rèn luyện những tư duy cốt lõi. Thứ nhất, lập danh sách rõ ràng về điểm mạnh, điểm yếu. Nếu nhận được lời góp ý đúng đắn (ví dụ: tính cách còn nóng nảy trong công việc), hãy cầu thị thay đổi để môi trường làm việc thoải mái hơn.
Thứ hai, đặt ra cột mốc phát triển dựa trên chính năng lực của mình thay vì chạy theo câu nói “bằng bạn bằng bè”. Mục tiêu duy nhất cần vượt qua là trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình ngày hôm qua. Thứ ba, tỉnh táo trước những thông tin trên mạng xã hội. Dừng việc lấy thước đo của người khác để gán ghép vào cuộc đời mình.
Không ai trên đời là hoàn hảo và cũng không có một thước đo chung nào cho giá trị của mọi con người. Hãy học cách chấp nhận những điều chưa hoàn hảo, trân trọng những giá trị bản thân đang sở hữu và kiên trì trau dồi mỗi ngày. Sự tự tin từ nội lực sẽ là chiếc chìa khóa giúp người trẻ kiên cường bước qua mọi rào cản để đón nhận những cơ hội rộng mở phía trước.
Câu Chuyện Cuộc Sống phát sóng vào lúc 19:50 Thứ Ba, Thứ Năm và Thứ Sáu hàng tuần trên kênh THVL1. Chương trình do Báo và phát thanh, truyền hình Vĩnh Long phối hợp Jet Studio thực hiện.
Vanhoadautu.vn
